Blog

Decyzja o zgłoszeniu się z dzieckiem do psychologa rzadko bywa łatwa. Rodzice często trafiają do naszego Centrum po wielu tygodniach, a nawet miesiącach próby samodzielnego radzenia sobie z trudnościami, przeżywając niepewność, lęk i poczucie bezsilności. Szukając wsparcia w sieci czy wśród znajomych, natrafiają na gąszcz pojęć: terapia psychologiczna, psychoterapia, TUS, praca z rodziną, diagnoza w poradni.

Jak w tym wszystkim odnaleźć to, co naprawdę pomoże dziecku i rodzinie? W naszym zespole wierzymy, że przejrzysty i bezpieczny proces konsultacyjny jest pierwszym, a zarazem najważniejszym krokiem, który pozwala precyzyjnie ustalić przyczyny trudności i zaplanować skuteczną ścieżkę wsparcia.

Z jakimi trudnościami rodzice najczęściej zgłaszają się do psychologa dziecięcego?

Powody wizyty różnią się w zależności od wieku dziecka, jednak wspólnym mianownikiem jest fakt, że wyzwania te zaczynają przekraczać bieżące możliwości samoregulacyjne dziecka oraz zasoby jego najbliższego środowiska.

W przypadku młodszych dzieci i dzieci w wieku szkolnym rodzice najczęściej szukają pomocy z powodu:

Nasilonych i trudnych emocji: niekontrolowanych wybuchów złości, zachowań agresywnych, opozycyjnych, autoagresywnych lub dużej impulsywności.

Trudności w grupie: zachowań dezorganizujących pracę w przedszkolu lub szkole, oporu przed chodzeniem do placówki, niepowodzeń szkolnych oraz trudności w relacjach z rówieśnikami lub rodzeństwem.

Reakcji lękowych i wycofania: nasilonych lęków separacyjnych, lęków nocnych, fobii, mutyzmu wybiórczego czy wycofania z kontaktów społecznych.

Trudności w obszarze treningu czystości: moczenia, zaparć nawykowych.

Reakcji na trudne wydarzenia życiowe: rozwodu lub separacji rodziców, śmierci bliskiej osoby, narodzin rodzeństwa, przeprowadzki czy adaptacji do nowego środowiska (żłobka, przedszkola, szkoły).

Zauważalnych zmian w zachowaniu: nagłego spadku nastroju, regresu rozwojowego (np. powrotu do moczenia nocnego) czy trudności ze snem.

Objawów psychosomatycznych: przewlekłych bóli brzucha, głowy czy tików (po wykluczeniu przyczyn czysto medycznych).

Trudności zgłaszanych przez placówkę: sygnałów ze strony nauczycieli czy pedagogów o zachowaniach dziecka, których rodzice nie obserwują bezpośrednio w domu.

Niezależnie od natury problemu, objawy te budzą zrozumiały niepokój rodziców i naturalną potrzebę uzyskania fachowej odpowiedzi. Głównym celem konsultacji psychologicznych w naszym Centrum jest precyzyjne odczytanie sygnałów, które wysyła dziecko, oraz wdrożenie takich działań, które w jak najkrótszym czasie przywrócą dziecku i wspierającemu je otoczeniu poczucie bezpieczeństwa i równowagi.

Rozwój to nie linia prosta: dlaczego nie każdy objaw oznacza zaburzenie?

Zanim postawimy diagnozę lub zaproponujemy podjęcie długoterminowej terapii, w naszym Centrum zawsze spoglądamy na stan psychiczny dziecka przez pryzmat jego wieku oraz naturalnych prawideł rozwoju. Dziecko znajduje się w stałym, niezwykle dynamicznym procesie reorganizacji struktury psychicznej. Rozwój z natury nie przebiega liniowo – odbywa się skokowo, poprzez naturalne kryzysy rozwojowe oraz tymczasowe regresy.

Oznacza to, że zachowania, które z zewnątrz wyglądają na niepokojące objawy (np. nagły spadek samodzielności, powrót lęków separacyjnych, intensywny opór), bywają w rzeczywistości adaptacyjną odpowiedzią na nowy etap rozwojowy lub stresor w środowisku. Rzetelne, wieloaspektowe podejście psychologiczne pozwala odróżnić chwilowy, normatywny kryzys od utrwalonych trudności o charakterze psychopatologicznym, co chroni dziecko przed niepotrzebną medykalizacją czy zbyt wczesnym nadawaniem mu roli „pacjenta”.

Jak wygląda proces konsultacyjny w naszym Centrum? Przebieg krok po kroku

Jako zespół często spotykamy się z sytuacją, w której rodzice – za namową nauczycieli czy lekarzy – zgłaszają się z intencją rozpoczęcia „terapii dziecka”, często mając już wyobrażenie konkretnego nurtu (np. CBT). Warto jednak pamiętać, że nie każde dziecko potrzebuje psychoterapii indywidualnej, a kierunek pomocy zależy od kompleksowej diagnozy.

Aby precyzyjnie określić, jakie oddziaływania będą najbardziej adekwatne, pracę z rodziną rozpoczynamy od ustrukturyzowanego procesu konsultacyjnego, który obejmuje zazwyczaj około 5–6 spotkań:

Spotkanie 1: Pierwsza konsultacja (z rodzicami lub rodzicami i nastolatkiem). W przypadku dzieci do 12. roku życia na pierwsze spotkanie zapraszamy wyłącznie rodziców. W przypadku młodzieży powyżej 12. roku życia – rodziców wraz z nastolatkiem. To czas na wstępne omówienie zgłaszanych trudności, sytuacji szkolnej i rodzinnej, poznanie oczekiwań rodziców oraz przedstawienie planu dalszych kroków. Prosimy również, aby na pierwsze spotkanie przynieść (jeśli są) wyniki wcześniejszych badań psychologicznych/pedagogicznych, opinie ze szkoły itp.

Spotkanie 2: Wywiad rozwojowy (z rodzicami). Podczas tego spotkania szczegółowo przyglądamy się historii rozwoju dziecka od okresu ciąży i porodu aż do dnia dzisiejszego. Omówieniu podlega rozwój ruchowy, poznawczy i emocjonalny, a także kluczowe kamienie milowe (rozszerzanie diety, trening czystości, przebieg kryzysu 2-latka). Rozmawiamy również o tym, jak w bezpieczny i mądry sposób przygotować dziecko do kolejnej wizyty.

Spotkanie 3: Pierwsza obserwacja i poznanie dziecka (z dzieckiem). Spotkanie indywidualne z samym dzieckiem. Jego głównym celem jest nawiązanie bezpiecznego kontaktu, obserwacja swobodnej aktywności, sposobów nawiązywania relacji oraz poznanie świata przeżyć dziecka w atmosferze akceptacji i braku presji.

Spotkanie 4: Druga obserwacja dziecka (z dzieckiem). Kolejne spotkanie z dzieckiem jest niezbędne, ponieważ zachowanie dziecka podczas drugiej wizyty bywa zupełnie inne niż na pierwszej. Gdy mija początkowy lęk przed nowym miejscem i osobą, ujawniają się bardziej naturalne dla dziecka wzorce funkcjonowania i mechanizmy obronne.

Spotkanie 5: Wywiad systemowy (z rodzicami). Uzupełnienie wiedzy diagnostycznej o informacje dotyczące szerokiego środowiska rodzinnego. Przyglądamy się relacjom panującym w domu, wzorcom komunikacji, włączaniu w opiekę dziadków czy innych ważnych osób, co pozwala zrozumieć pełny kontekst, w jakim pojawia się objaw dziecka.

Spotkanie 6: Podsumowanie i przedstawienie planu pomocy (z rodzicami). Ostatnie spotkanie konsultacyjne poświęcone jest omówieniu potencjalnych przyczyn zgłaszanych trudności. Przedstawiamy wówczas rodzicom wnioski z obserwacji oraz proponujemy indywidualnie dobraną, najbardziej adekwatną ścieżkę dalszego postępowania.

Możliwe ścieżki pomocy – co proponujemy po zakończonych konsultacjach?

Wynikiem procesu konsultacyjnego jest stworzenie spersonalizowanego planu wsparcia. Zaletą pracy w interdyscyplinarnym zespole naszego Centrum jest możliwość doboru zróżnicowanych form pomocy w jednym miejscu. W zależności od tego, gdzie leży źródło trudności, sugerowane oddziaływania mogą przyjąć formę:

Terapii psychologicznej dziecka (ukierunkowanej na psychoedukację, wsparcie w bieżącym kryzysie, rozwój zasobów oraz naukę samoregulacji emocjonalnej).

Psychoterapii indywidualnej dziecka (ukierunkowanej na głębszą pracę nad strukturalnymi trudnościami emocjonalnymi, zaburzeniami psychicznymi, przepracowaniem traumy oraz zmianę nieadaptacyjnych mechanizmów obronnych).

Wsparcia rodzicielskiego / psychoedukacji (ukierunkowanych na wzmocnienie kompetencji wychowawczych rodziców, zrozumienie potrzeb rozwojowych dziecka oraz naukę efektywnych strategii reagowania na jego trudne zachowania).

Indywidualnej psychoterapii własnej rodzica lub rodziców (ukierunkowanej na przepracowanie własnych nierozwiązanych trudności emocjonalnych, traum relacyjnych czy lęków, które nieświadomie wpływają na więź z dzieckiem i sposób jego wychowywania).

Terapii systemowej (całej rodziny) (ukierunkowanej na poprawę komunikacji i relacji między wszystkimi członkami rodziny, zmianę nieadaptacyjnych wzorców interakcji oraz rozbrojenie objawu dziecka pełniącego funkcję regulatora systemu rodzinnego).

Terapii pary lub terapii pary rodzicielskiej (ukierunkowanej na rozwiązanie konfliktu małżeńskiego, przepracowanie kryzysu w relacji partnerskiej lub spójne wypracowanie wspólnego frontu wychowawczego mimo różnic między rodzicami).

Treningu Umiejętności Społecznych (TUS) dla dziecka (ukierunkowanego na naukę nawiązywania i utrzymywania relacji rówieśniczych, przestrzegania zasad grupowych, rozwiązywania konfliktów oraz rozpoznawania granic – własnych i innych).

Psychoterapii grupowej dla dzieci i młodzieży (ukierunkowanej na korekcyjne doświadczenia relacyjne w bezpiecznym środowisku rówieśniczym, pracę nad poczuciem wyobcowania, lękiem społecznym oraz wzmacnianie tożsamości).

Diagnozy w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej (ukierunkowanej na formalną ocenę możliwości intelektualnych, profilu sensorycznego, trudności szkolnych lub neurorozwojowych, np. ADHD, spektrum autyzmu, dysleksja, w celu uzyskania dostosowań edukacyjnych).

Konsultacji u innych specjalistów (ukierunkowanych na wykluczenie biologicznych podłoży zgłaszanych trudności, diagnozę medyczną oraz ewentualne wdrożenie leczenia farmakologicznego, dietetycznego czy rehabilitacyjnego).

Podsumowanie: Zaufaj procesowi

Dobrze i uważnie przeprowadzony etap konsultacji daje rodzicom poczucie jasności, zdejmuje niepotrzebny ciężar z barków dziecka i zapobiega podejmowaniu nieefektywnych działań. W naszym Centrum pamiętamy, że skuteczne wsparcie dziecka niemal zawsze zaczyna się od stworzenia bezpiecznego oparcia dla jego rodziców.

Jeśli czują Państwo, że w zachowaniu Waszego dziecka dzieje się coś niepokojącego lub sami jako rodzice potrzebują Państwo wsparcia w przejściu przez trudny moment – zapraszamy na pierwszą konsultację. Razem przyjrzymy się sytuacji Waszej rodziny i znajdziemy rozwiązanie, które przywróci spójność i spokój.

Maria Dunat-Ostrowska
psycholog
psychoterapeutka dzieci i młodzieży